mars zutphen met overlay

(augustus 2025)

In gesprek met Joris Benninga, regisseur van SEH De Mars

<p>Op bedrijventerrein De Mars in Zutphen werken KME Netherlands, Energie coöperatie Zutphen Energie, het Waterschap Rijn en IJssel en de gemeente Zutphen samen aan de ontwikkeling van een smart energy hub (SEH). KME is de grootste energieverbruiker op de Mars en heeft een flinke aansluiting op het net. In deze SEH gaan de partners samen gebruik maken van die aansluiting. Joris Benninga is regisseur van SEH De Mars: ‘We werken aan het slim koppelen van duurzaam opgewekte elektriciteit en lokale vraag. We houden er daarbij nu al rekening mee dat we op den duur ook kunnen uitbreiden met andere partijen die energie kunnen leveren, of juist nodig hebben.'</p><h2>Achtergrond&nbsp;</h2><p>Het project kent een lange aanloop. Plasticrecyclebedrijf Daly Plastics, nu Repeats (Recycling PE AT Scale), wilde in 2018 zijn fabriek op industrieterrein De Mars in Zutphen uitbreiden met een nieuwe productielijn. Het bedrijf bewerkt gebruikt landbouwplastic (polyethyleen) voor hergebruik. Repeats had voor de uitbreiding een zwaardere aansluiting op het elektriciteitsnet nodig, maar kreeg van netbeheerder Liander dat er geen ruimte was. Het resultaat was dat de productielijn niet in Zutphen, maar bij een Franse fabriek is gebouwd.</p><h2>Onderzoek gemeente Zutphen</h2><p>Dit voorval zet in Zutphen het denken over een duurzame, slimme energietransitie op De Mars in gang. ‘De gemeente Zutphen stelde in 2020 een bescheiden budget beschikbaar voor een onderzoek naar de mogelijkheden voor de energievoorziening op De Mars’, vertelt Joris Benninga, regisseur van Smart Energy Hub De Mars. Technisch adviesbureau Firan (een dochter van Liander) krijgt de opdracht in kaart te brengen hoe de energievoorziening van de bedrijven op De Mars eruitziet en advies uit te brengen.</p><h2>Energiecoöperatie ZutphenEnergie</h2><p>Een belangrijke vraag bij het in kaart brengen van het energieprofiel van De Mars is welke bedrijven de meeste stroom en andere soorten energie verbruiken en wat hun toekomstplannen zijn. Op het terrein zijn allerlei bedrijven gevestigd, veelal mkb-bedrijven, van handelsbedrijven en een zuivellaboratorium tot een palingrokerij, maar ook enkele industriële bedrijven en de grote slibvergister van GMB en de rioolwaterzuivering van Waterschap Rijn en IJssel.&nbsp;<br>‘De Energiecooperatie Zutphen Energie had al stevige ontwikkelingen in gang gezet voor windenergie en waterstof rond de Mars. Op mijn advies zijn enkele vrijwilligers van ZutphenEnergie, zo’n veertig vertegenwoordigers van bedrijven gaan interviewen’, vertelt Benninga. ‘Van de informatie uit die interviews hebben we tot op de dag van vandaag veel plezier.’ &nbsp;ZutphenEnergie ging in 2012 van start met enkele vrijwilligers en is uitgegroeid tot dé lokale leverancier van duurzaam opgewekte zon- en windenergie aan meer dan 2.000 van de in totaal ruim 20.000 Zutphense huishoudens. Zutphen Energie is inmiddels een behoorlijk grote sociale onderneming met enkele betaalde medewerkers en meer dan 100 vrijwilligers die onder meer Zutphenaren ondersteunen bij verduurzaming van hun huizen. De energie coöperatie heeft ook een groot belang bij de SEH. De coöperatie ontwikkelt samen met het Waterschap Rijn en IJssel en windpark IJsselwind dat maar beperkt reguliere aansluitmogelijkheden heeft. Die problemen kunnen met de SEH worden opgelost.</p><h2>De partners zijn belangrijk</h2><p>KME is vanaf het begin bij de ontwikkeling van SEH De Mars betrokken. KME is een Duits-Italiaans metaalbedrijf dat in Zutphen al heel lang koper- en messing halffabricaten produceert voor onder meer de auto-industrie en elektronicaproducenten. ‘Dat gebeurt door in grote ovens koper en messing te smelten en er dunne strips van te maken’, verklaart Benninga. KME heeft geen urgente netcongestieproblemen, maar kan toch profiteren van de SEH. Er is beperkt financieel voordeel op korte termijn, maar het koppelen van opwek en verbruik achter één aansluiting biedt een zekere bescherming tegen stijging van toekomstige nettarieven. De opwek van de windturbines om de hoek kan op lange termijn ook interessant zijn en de nieuwe hub betekent ook een modernisering van de middenspannings-apparatuur.&nbsp; KME heeft ook ruimte rond de fabriek en daar zijn ook vergevorderde plannen voor een grote elektrolyser. In meerdere opzichten ontstaat dus een flink energiecluster.&nbsp;</p><p>Binnen de ontwikkeling van de SEH is ook het waterschap Rijn en IJssel een belangrijke partner. Alleen al door het “uithoudingsvermogen” en de cultuur van degelijkheid en het uitvoeren van lange termijnplanning op basis van maatschappelijk nut, biedt het waterschap ook de SEH zelf uithoudingsvermogen.</p><p>De rol van de gemeente is ook een constante factor die in de loop van de tijd in belang is gegroeid. Dat komt doordat de gemeente voortdurend de maatschappelijke rechtvaardigging moet hebben om een dergelijk project te (blijven) ondersteunen. In dat proces is -mede onder invloed van andere ontwikkelingen in de energietransitie- de visie van de gemeente op de lokale energievoorziening van de toekomst steviger geworden en verder gespecificeerd. Daarmee is het maatschappelijke belang van de SEH ook steeds beter in beeld.&nbsp; De ontwikkeling van SEH De Mars draagt bij aan het moderniseren van het enigszins gedateerde bedrijventerrein. ‘Naast de energietransitie zijn circulariteit en klimaatmaatregelen op De Mars belangrijk voor de gemeente Zutphen’, zegt Benninga. ‘De gemeente kijkt onder meer hoe het gebied vergroend kan worden.’ Daarnaast kunnen de Mars en de SEH een grote rol spelen in de warmtetransitie in Zutphen en dat wordt steeds beter onderkend.</p><h2>Koppeling warmtetransitie en SEH De Mars is kansrijk</h2><p>Op De Mars zijn diverse bedrijven gevestigd die warmte produceren, zoals slibvergister Groep Midden-Betuwe, KME en de Rioolwaterzuiveringsinstallatie van Waterschap Rijn en IJssel. ‘Er zijn schetsontwerpen en uitvoeringsplannen voor warmtenetten in Zutphense woonwijken, die van het gas af moeten. De gesprekken tussen de SEH partners en de gemeente over een directe koppeling tussen de warmte-initiatieven en de SEH versnellen in de zomer van 2025. Benninga stelt dat De Mars een grote rol kan spelen. ‘De warmtetransitie kan belangrijk worden voor SEH De Mars en vice versa. We kunnen in potentie gemakkelijk vijfduizend huizen van warmte voorzien met bronwarmte van De Mars. Bedrijven op De Mars zelf zijn ook geïnteresseerd in warmte voor hun gebouwen. Andersom is het ook zo dat de realisatie SEH de uitvoering van de warmteprojecten jaren naar voren kan trekken en aanzienlijke kostenvoordelen kan bieden.’&nbsp;<br>Daar komt mogelijk de waterstoffabriek nog bij. Bij het productieproces van waterstof komt ook warmte vrij. Als die lokaal geproduceerde warmte ook via een lokaal warmtenet woningen in wijken grenzend aan De Mars kan verwarmen, is dat interessant voor de gemeente, de energie coöperatie én voor de producent van de waterstof.&nbsp;</p><h2>Het begint met een nieuwe vorm cable pooling&nbsp;</h2><p>KME heeft een hele zware aansluiting op het elektriciteitsnet, die maar gedeeltelijk wordt benut. &nbsp;Netbeheerder Liander laat in 2023 weten bij dit project mee te willen werken en te investeren in een nieuwe vorm van cable pooling (het delen van een aansluiting). &nbsp;Het gaat om het delen van de bestaande kabel van KME met de nieuwe zonneparken en windturbines en eventueel later met andere toetreders. ‘In Nederland gaat het bij cable pooling 1.0 over zonnevelden en windturbines, die gebruik maken van dezelfde kabel’, zegt Benninga. &nbsp;Met cable pooling 2.0 mag een aansluiting zowel voor energie-opwek als voor energie-gebruik worden gebruikt en dat biedt nieuwe mogelijkheden. ‘Dit wordt dus een interessante pilot voor een nieuwe vorm van cable pooling, waarbij achter de bestaande KME-aansluiting energie wordt gedeeld en de kabel zelf een soort gedeelde navelstreng met het net wordt.’</p><h2>Stap voor stap naar de finish</h2><p>De kartrekkers en andere partijen, zoals netbeheerder Liander, de gemeente Zutphen, de provincie Gelderland en Oost NL hebben op 28 maart 2024 de intentieverklaring getekend, die de basis vormt voor de ontwikkeling van SEH De Mars. De inspanning die daarin zijn afgesproken gaan over het maken van een technisch basisontwerp, een business case, en afspraken om de zaken te formaliseren. Die zaken zijn voortvarend opgepakt en in juni 2025 is een bindende term sheet getekend. Met die afspraken in de hand werken we nu aan het traject naar financial close in mei 2026.</p><h2>Stevige ambities waarmaken</h2><p>De bedrijven die de kar trekken bij SEH De Mars hebben stevige ambities uitgesproken, die ze binnen twee jaar willen waarmaken. Dat kan volgens Benninga niet anders dan met hulp van andere partijen, zoals de gemeente Zutphen en de provincie Gelderland, bijvoorbeeld als het om vergunningen gaat en partijen die de ontwikkeling van de hub willen financieren, zoals Oost NL.<br>‘De hubregisseurs verbonden aan het Living Lab Smart Energy Hubs Oost Nederland wisselen regelmatig ervaringen uit en leren van elkaar’, zegt Benninga. ‘Oost NL helpt bijvoorbeeld met de financiering van juridische hulp voor het opstellen van specifieke contracten. Daar hebben we allemaal profijt van.’</p>